دانش بازاریابی هم مثل سایر علوم در مسیر پر پیچ و خم تاریخ خود تغییرات زیادی را تجربه کرده و نظامها و دورانهای مختلفی را گذرانده است.

بعد از جنگ جهانی اول ، بازاریابی در سطح جهانی مطرح شده و پس از آن رشد سریعی یافته و در این رهگذر سایر علوم را نیز به خدمت گرفته تا امروز که از مفاهیم بنیادی زندگی امروز ماست. نظامهای بازاریابی  در ابتدا محصول گرا بوده اند.در این نظامها مصلحت و قابلیتهای سازمان و آنچه که می تواند تولید کند محوریت داشته اند. تولید با حداقل هزینه و تمرکز بر فناوری و فروشگاههای مملو از کالا رقابت کمتر و بازارهای تقریبا انحصاری از خصوصیات این دوره است. تولیدکننده در مواجهه با مشتری جایگاه برتر قرار گرفته و مشتری حتی با انتظار طولانی و ایستادن در صفهای طویل مجبور است که خود را با تولید کننده هماهنگ کند . جملات "همینه که هست" یا "نمی خواهی نخر" در ادبیات این نظام بازاریابی رایج بوده است.

در نظامهای مدرن بازاریابی مشتری و نیازها و خواسته هایش محور و اساس کلیه تصمیم گیریها و برنامه های سازمان است.تمام امکانات و توانمندیهای سازمان در جهت رفاه مشتری و رضایتمندی او قرار می گیرد . گستردگی توزیع و خدمات فراوان در محل مورد نظر مشتری به سرعت در اختیار اوست..تحصیل حداکثر سود از طریق تحصیل رضایت مشتری امکان پذیر است و در ادبیات این نظامها جملاتی نظیر "همیشه حق با مشتری است" و "مشتری است که با دادن فرصتی برای خدمت به ما لطف می کند" فراوان است.

در بازاریابی پست مدرن ، مشتری از این همه تولید کننده ی دست به سینه و آماده برای خدمت خسته و از کالای همیشه در دسترس، دلزده است.او می خواهد در فرایند انتخاب آزاد و راحت عمل کند و در بازار به دنبال آنچه می خواهد بگردد وتفریح کند .

در بازاریابی پست مدرن با روشهای مختلفی مشتری به دنبال کالا کشانده می شود.

در این دیدگاه به جای مشتری محوری مفاهیمی نظیر سرکار گذاشتن مشتری ، پنهانکاری و انتظار مطرح می شود که موجب سرگرمی و هیجان برای مشتری است و مشتری آگاهانه یا ناخودآگاه با روشهای بازاریابی پست مدرن جذب و"سورپرایز " می شود. ادبیات این نوع بازاریابی قابل پیش بینی نیست! احتمالا جملاتی مانند " فعلا موجود نیست" یا " برو فردا بیا"  جایگاه ویژه ای در بازاریابی پست مدرن خواهند یافت!

 *************************************

نکته : تشخیص نوع نظامهای بازاریابی در کشور ما ساده نیست اما ادبیات رایج در فضای بازاریابی ما بیشتر از نوع اول و سوم است!